Tìm hiểu di sản kiến trúc và văn hóa Khmer tại Chùa Dơi
Khám phá Chùa Dơi với quần thể kiến trúc Khmer cổ kính hơn 450 năm, đàn dơi quạ tự nhiên và nét sinh hoạt văn hóa lễ hội Kathina đặc trưng.
Lịch sử hình thành và nguồn gốc tên gọi Chùa Dơi
Chùa Dơi là công trình tôn giáo ghi nhận sự giao lưu văn hóa giữa cộng đồng người Việt và người Khmer. Tên tiếng Khmer của di tích là Wath Sêrâytêchô Mahatup (hay Serây tê chô mahatúp), mang ý nghĩa là do phúc đức tạo nên. Khi phát âm theo người Kinh và người Hoa, từ Mahatup được đọc trại thành Mã Tộc, nên nơi này còn được biết đến với tên gọi Chùa Mã Tộc.
Ngôi chùa được khởi công xây dựng vào năm 1569 dưới sự chủ trì của ông Thạch Út. Thuở ban đầu cách đây hơn 450 năm, toàn bộ kiến trúc được dựng từ gỗ và lợp bằng lá dừa nước. Trải qua thời gian dài tồn tại, công trình đã trải qua nhiều đợt sửa chữa và trùng tu. Vào năm 1960, khu chánh điện được tiến hành tôn tạo quy mô lớn bằng các vật liệu kiên cố.
Ngày 12 tháng 2 năm 1999, Bộ Văn hóa – Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đã ban hành Quyết định số 05/1999/QĐ-BVHTT xếp hạng Chùa Dơi là Di tích Kiến trúc – Nghệ thuật cấp Quốc gia. Sau sự cố hỏa hoạn tại chánh điện vào năm 2007, công trình đã được phục chế lại như cũ vào tháng 4 năm 2009.
Kiến trúc chánh điện và hệ thống bảo tháp
Quần thể Chùa Dơi tọa lạc trong khuôn viên rộng 4 hecta, bao gồm nhiều hạng mục như tòa chánh điện, sala, nhà hội, khu phòng ở của các sư thầy, phòng khách và các tháp để tro cốt người chết. Ngôi chánh điện mang phong cách kiến trúc Khmer cổ, được xây bằng gạch kiên cố và lợp ngói.
Tòa chánh điện được xây dựng trên một nền đất cao hơn mặt sân tự nhiên 1 mét. Phần mái dài gần 21 mét và rộng hơn 11 mét, được thiết kế theo kết cấu 4 hệ thống mái chồng lên nhau. Bốn góc đầu mái uốn lượn cong vút và chạm trổ hình tượng rắn Naga, trong khi đỉnh mái vươn cao với một ngọn tháp nhọn. Chạy dọc bao quanh khu vực bên ngoài chánh điện là các hàng cột đỡ, trên mỗi đầu cột đều gắn tượng tiên nữ Kemnar chắp hai tay trước ngực.
Bên trong gian chánh điện có pho tượng Phật Thích Ca bằng đá nguyên khối ngự trên tòa sen cao khoảng 2 mét. Bên cạnh đó, nội thất chánh điện còn bài trí một pho tượng miêu tả Đức Phật cưỡi trên rắn thần Muchalinda.
Không gian nhà hội Sala và những chi tiết đặc biệt
Bên ngoài chánh điện, khuôn viên chùa mở ra không gian rợp mát dưới tán các cây cổ thụ. Nằm trong quần thể này là nhà hội Sa La được xây dựng theo kiểu nhà rông, làm nơi nghỉ ngơi và tu học của các vị sư sãi.
Rải rác trong khuôn viên chùa là các bảo tháp chứa di hài của các vị sư trụ trì qua các thời kỳ, cùng những ngọn tháp lưu giữ tro cốt của người đã khuất. Ngoài ra, phía sau khu vực chùa còn có những ngôi mộ kỳ lạ, trên bia mộ vẽ hình con heo có 5 móng, khác với heo thông thường vốn chỉ có 3 móng chân.
Tập tính đàn dơi quạ và lễ hội truyền thống Kathina
Tên gọi Chùa Dơi gắn liền với cánh rừng cây sao và cây dầu bao bọc xung quanh khuôn viên. Đây là nơi sinh sống của hàng vạn con dơi. Cứ mỗi buổi chiều, đàn dơi kéo về khu vực sân chùa che kín cả bầu trời. Các vị sư tại chùa xem sự hiện diện của loài dơi là phúc lành nhà Phật nên rất tích cực bảo vệ bầy dơi.
Đàn dơi sinh sống tại đây thuộc loài dơi quạ to con, trọng lượng cơ thể từ 1 đến 1,5 kg và sải cánh rộng đến 1,5 mét. Chúng có bộ lông mang hai tông màu vàng và đen trông bắt mắt. Dù là loài ăn hoa quả, đàn dơi không bao giờ ăn quả chín trong vườn chùa mà thường bay đi xa để kiếm ăn.
Lễ hội đặc sắc nhất tại chùa là lễ Kathina, được tổ chức bắt đầu từ ngày 15 tháng 9 đến ngày 15 tháng 10 âm lịch hàng năm.
Thông tin thực tế cho khách tham quan
Chùa Dơi tọa lạc trên tuyến đường Văn Ngọc Chính, thuộc khu vực Chùa Dơi, phường Phú Lợi, thành phố Cần Thơ.
Từ năm 2013, khu du lịch Chùa Dơi đã chính thức đi vào hoạt động ở vị trí đối diện cổng chùa. Khu vực này có bãi đỗ xe rộng rãi, đồng thời cung cấp các dịch vụ tiện ích như xe điện và nhà hàng Chùa Dơi.